Pojęcie „partnerzy społeczni” pojawia się w ustawach, w dokumentach unijnych i w zapowiedziach rządowych reform. Zwykle chodzi o organizacje, które reprezentują pracowników i pracodawców. W niektórych sytuacjach krąg partnerów jest jednak szerszy. Wyjaśniamy, kto należy do partnerów społecznych i w jakich sprawach zabiera głos. Piszemy też, dlaczego ma to znaczenie dla pracowników i firm.
Kim są partnerzy społeczni?
W wąskim znaczeniu partnerzy społeczni to związki zawodowe i organizacje pracodawców. Te dwie strony prowadzą ze sobą rozmowy o warunkach pracy i płacy, a razem z przedstawicielami władzy tworzą dialog trójstronny.
W Polsce najważniejsze instytucje tego dialogu to Rada Dialogu Społecznego na poziomie kraju oraz wojewódzkie rady dialogu społecznego w regionach. Zasiadają w nich organizacje reprezentatywne, czyli takie, które spełniają ustawowe wymogi, m.in. dotyczące liczby członków. Po stronie pracowników są to trzy centrale związkowe: NSZZ „Solidarność”, OPZZ i Forum Związków Zawodowych. Po stronie pracodawców zasiada kilka ogólnopolskich organizacji pracodawców.
Szersze znaczenie partnerów społecznych
Przy funduszach unijnych mówi się o zasadzie partnerstwa. Przy planowaniu i rozliczaniu programów uczestniczą wtedy nie tylko związki i pracodawcy. Głos mają też organizacje pozarządowe, uczelnie i samorządy. Dlatego w komitetach monitorujących programy regionalne zasiadają na przykład przedstawiciele stowarzyszeń działających na rzecz osób z niepełnosprawnościami albo ochrony środowiska.
Czym zajmują się partnerzy społeczni?
Ich głos słychać przy wielu decyzjach, które dotyczą codziennego życia:
- Płaca minimalna. Co roku strony dialogu negocjują jej wysokość w Radzie Dialogu Społecznego.
- Prawo pracy. Projekty zmian w kodeksie pracy i ustawach socjalnych trafiają do partnerów do zaopiniowania.
- Układy zbiorowe. W branżach i zakładach pracy związki i pracodawcy uzgadniają warunki lepsze niż minimum z kodeksu.
- Fundusze unijne. Partnerzy współdecydują, na co region przeznaczy pieniądze z programów europejskich.
- Spory zbiorowe. Tam, gdzie dochodzi do konfliktu, rozmowa stron jest pierwszym krokiem do porozumienia.
Dlaczego dialog partnerów ma znaczenie?
Zmiany uzgodnione z pracownikami i pracodawcami łatwiej wprowadzić w życie. Strony znają realia firm i zakładów pracy lepiej niż urzędnicy. Potrafią wskazać, które rozwiązania zadziałają, a które utkną w praktyce.
Dialog uczy też kompromisu. Związki zawodowe zyskują wpływ na warunki pracy, a pracodawcy przewidywalność i spokój w firmach. Dla mieszkańców oznacza to mniej nagłych konfliktów i więcej rozwiązań wypracowanych wspólnie.
Jak mieć wpływ na głos partnerów społecznych?
Najprostsza droga to członkostwo w organizacji. Pracownik może wstąpić do związku zawodowego w swoim zakładzie albo branży. Przedsiębiorca może dołączyć do regionalnej organizacji pracodawców. Obie drogi dają realny wpływ na stanowiska, które później trafiają na stół rad dialogu.
